Oddbjørn Leirvik:

 

Vegen til Gud går gjennom vår neste

 

Preike i Paulus kirke 22. november 2009 (siste søndag i kyrkjeeåret).

Lesetekst: Johannes’ Openberring 20.11-13

Preiketekst: Matteus 25.31-46


 

I vår tid er det populært å tenkje at det går ein direkte veg frå mitt eige indre til Gud. Dagens evangelietekst seier noko anna: Vegen til Gud går gjennom min neste. ”Det de ikkje gjorde mot ein av desse mine minste, har de heller ikkje gjort mot meg.”

 

No er det ikkje godt å vite kva ein sit igjen med etter å ha lytta til ein tekst som denne. Den taler om å vise omsorg overfor menneske i nød, javel. Men teksten er full av støy frå eit anna og meir utriveleg tema, nemleg dommedag.

 

Kvifor Jesus på død og liv må skremme oss med evig straff når han skal vise oss at vegen til Gud går gjennom vår neste, får han nesten svare på sjølv. Uansett er det jo evangelisten Matteus som (med eller mot hans vilje) har lagt dei harde domsorda i Jesu munn. Andre plassar i evangelia er Jesus vesentleg mildare i tonen. Men her tar han sterkt i – kanskje fordi vi så lett snur oss bort frå dei som er i nød og derfor treng å vekkast litt?

 

No er ikkje Det nye testamentet åleine om å forkynne at vegen til Gud går gjennom vår neste. Det finst faktisk ein slåande parallell til dagens evangelietekst i islamsk tradisjon. Den teksten eg tenkjer på, står ikkje i Koranen men i dei såkalla Hadith-samlingane der vi kan lese om alt det Muhammed sa og gjorde. Og her finn vi, under overskrifta ”Fortenesta ved å besøke sjuke”, følgjande variasjon over dagens tema:

 

Abu Huraira fortalde kva Guds sendebod [altså Muhammed] hadde sagt: Sanneleg, på oppstodedagen skal Gud den opphøgde og ærerike seie: ”Å, du son av Adam! Eg var sjuk, men du besøkte meg ikkje.” Då vil han seie: “Å, Herre! Korleis kunne eg besøke deg? Du er då Herre over heile verden?” Han vil seie: “Visste du ikkje at den og den tenaren min var sjuk? Men du besøkte han ikkje. Visste du ikkje at dersom du hadde besøkt han, ville du ha funne Meg hos han?

Å, du son av Adam, Eg bad deg om mat, men du gav meg ikkje å ete.” Då vil han seie: “Å, Herre, korleis kan du bli svolten, du som er Herre over heile verden?” Han vil seie: “Visste du ikkje at den og den tenaren min bad deg om mat, men du gav han ikkje å ete. Og visste du ikkje at dersom du hadde gitt han å ete, ville du ha funne han hos Meg? 

 

Dette er ei forteljing som har fått si noverande form eit par hundre år etter Muhammads død og det er sjølvsagt nærliggande å sjå den som eit litterært lån frå Det nye testamentet. Vanlegvis har jo islam ein noko større avstand mellom det guddommelege og det menneskelege enn kva kristendommen har. Det som særkjenner den kristne religionen, er jo nettopp trua på at Gud har blitt menneske. Men av den teksten vi nettopp har lytta til, ser vi at ein også innanfor islam kan identifisere Gud med menneske som er i nød: ”Visste du ikkje at viss du hadde besøkt han, ville du ha funne Meg hos han?”

 

Liksom teksten frå Matteusevangeliet er også denne teksten prega av eit veldig alvor, der det å tene Gud og å dra omsorg for lidande står fram som to sider av same sak. Men interessant nok er den islamske versjonen ikkje ramma inn av skremmande domsforkynning. Belønning og straff har jo elles islam minst like mykje av som kristendommen. Men akkurat her nøyer ein seg guddommeleg alvor, utan å ty til guddommelege truslar.

 

Sjølv om innramminga er ulik, må vi likevel kunne slå fast at Jesus og Muhammed seier meir eller mindre det same om å finne Gud hos vår lidande neste. Også innanfor jødedommen kan ein tenke på liknande vis. Nokre av dykk kan ha høyrt om den jødiske filosofen Emmanuel Levinas, som døydde i 1996. Levinas er kjend som ansiktets filosof. Den sentrale innsikta i hans moralfilosofi er at det sårbare ansiktet til vår neste stiller oss overfor eit uendeleg ansvar. Slik sett er ansiktet både skremmande og underfullt. Som Levinas sjølv uttrykker det: ”Det vidunderlige ved ansiktet er at det sier, det sier: nød, sårbarhet, det ber, bønnfaller meg om hjelp, det setter meg under ansvar.”

 

Også for jøden Levinas er møtet med den andres ansikt djupast sett eit møte med Gud. Gud kan anast, seier Levinas, som eit spor av det uendelege i den Andre sitt ansikt. Men det betyr også at dersom vi vender oss bort frå vår neste, misser vi sporet av Gud. Levinas sin moralfilosofi er skriven på bakgrunn av holocaust og han veit med heile seg kor langt vi kan skuve andre menneske bort frå oss. Like lang kan vegen til Gud vere, sukkar Levinas: ”Gud, guden, det er en lang vei dit, en vei som går om den Annen. Å elske Gud er å elske den Annen ...”

 

Så sit vi her, på den søndagen i kyrkjeåret som blir kalla domssøndagen, og høyrer Jesus, Muhammed og ein jødisk filosof fortelje oss at vegen til Gud går gjennom vår neste. Eller sagt på ein annan måte: det finst ikkje noko meir guddommeleg enn det ansvaret vi har for vår neste i nød.

 

Korleis skal vi ta inn over oss dette uendelege og gudegitte ansvaret for vår neste? Ein nærliggande utveg i vår tid kunne jo vere å velje eit omsorgs- eller bistandsyrke og dermed gjere omsorga for vår neste til eit profesjonelt ansvar. Eg seier det i alvor. For vi skal hugse at dei gamle tekstane vi har lytta til i dag, taler til oss frå ei tid der dei svoltne, tørste, dårleg kledde, framande eller fengsla var heilt avhengige av at nokon heilt frivilleg og ubetalt drog omsorg for dei. Fullt så utlevert til frivillig omsorg er folk heldigvis ikkje i dag. Og historisk sett er det god grunn til å hevde at kristendommen har vore ei viktig inspirasjonkjelde for den moderne velferdsstaten sine mange former for profesjonell omsorg. Dei som har forska på solidaritetstanken si utvikling i Europa, finn då også at den har sine to røter i den kristendemokratiske og den sosialdemokratiske rørsla.

 

Likevel veit vi godt at vi – uavhengig av yrke – også har eit heilt personleg ansvar for kvarandre. Somme tider kjenner vi med heile oss at ansvaret er uendeleg. Tilsvarande lett er det å bli passiv, ikkje nødvendigvis fordi ein ikkje bryr seg, men kanskje like gjerne ein sjølv er litt forsiktig eller usikker av legning. Slik sett er det jo eigentleg litt urettferdig at vegen til Gud ser ut til å vere kortare for dei som er sosialt anlagt og alltid er smilande parat til å hjelpe. Vi får håpe Jesus har tenkt på dette også, når han i dag taler like hardt til oss alle.

 

Uansett synest eg ikkje det har noko særleg for seg å skremme oss med dommedag når vi skal bli mint om å søke Gud hos vår neste. Heldigvis finst det då også tekstar i Det nye testamentet som rammar inn ansvaret for andre menneske med guddommeleg kjærleiksspråk. Derfor vil eg la denne preika tone ut med det 1. Johannes’ brev har å seie om kjærleiken frå Gud og kjærleiken til vår neste.

 

”I dette har kjærleiken blitt fullenda hos oss, at vi har frimod på dommens dag. For som han er, slik er vi òg i denne verda. Det finst ikkje frykt i kjærleiken. Den fullkomne kjærleiken driv frykta ut. For frykta ber straffa i seg, og den som fryktar, har ikkje blitt fullenda i kjærleiken. Vi elskar fordi han elska oss først. Den som seier: som’Eg elskar Gud’, men likevel hatar bror sin, er ein løgnar. For den som ikkje elskar bror sin, som han har sett, kan ikkje elska Gud, som han ikkje har sett. Og dette er det bodet vi har frå han: Den som elskar Gud, må òg elska bror sin.”

 

Amen.